វិធីសាស្រ្តប្រមូលទិន្នន័យ

ការប្រមូលទិន្នន័យ  ជាដំណើរការមួយក្នុងការទទួលបាន​ព័ត៌មាន​ដែល​​​មាន​​​​ការ​​ពាក់​ព័ន្ធ​​ដែលនឹងត្រូវ​បាន​រៀប​​ចំចងក្រង និងប្រមូលផ្តុំសម្រាប់ធ្វើការ​វិភាគ។​​ ទិន្ន​ន័យ​ដែល​​​ប្រមូល​​បាន​ជា​សមាសធាតុមួយដ៏​មាន​សារ​សំខាន់​​ក្នុងការស្រាវជ្រាវ ដោយ​សារតែ​ទិន្ន​ន័យ​ដែល​ប្រមូល​បាន ជា​មូល​​ដ្ឋាន​គ្រឹះដ៏រឹងមាំក្នុង​ការ​វិភាគ និងវាយ​​តម្លៃ​​​​​​​​។ ការ​ប្រមូល​​ទិន្នន័យទៅបាន​វាអាស្រ័យទៅលើ​ដំណើរការ​សម្ភាសន៍​ ការពិភាក្សាក្រុម​គោលដៅ ការចុះអង្កេតផ្ទាល់ និងការអង្កេត​ផ្សេង​ៗ​។

បន្ទាប់ពីធ្វើការកំណត់បញ្ហា និងគោល​បំណងស្រាវជ្រាវរួចមក ការស្រាវជ្រាវនឹង​ចាប់​ផ្តើម​​ដំណើរការទៅតាមឧបករណ៍សំខាន់​ៗពីរគឺទិន្នន័យ​ទី១/ ទិន្នន័យបឋម​(Primary Data) និង​​​ទិន្ន​ន័យ​​​​​ទី​ពីរ​​(Secondary Data)ដូចមាន​បង្ហាញខាងក្រោម៖

ទិន្នន័យទី១/ ទិន្នន័យបឋម​(Primary Data)

ទិន្នន័យនេះ ជាព័ត៌មានដែលទទួលបានពីការសង្កេត និង​​​ចុះ​សាក​សួរ ឬការ​​សម្ភាសន៍​​​ផ្ទាល់ជាមួយ​ប្រជាពលរដ្ឋ  និងអ្នកដែលពាក់ព័ន្ធ។   វិធី​សាស្រ្ត​​​ក្នុងការ​ទទួល​បាន​​ទិន្ន​​ន័យ​ គឺធ្វើ​​​​ឡើង​តាម​​​រយៈ​ការធ្វើសម្ភាសន៍ជាលក្ខណៈផ្លូវ​ការ និងពាក់​​​​កណ្តាល​​​ផ្លូវ​ការ​​ជា​​​​មួយ​​ប្រជា​​ពល​រដ្ឋ​មេភូមិ និងអាជ្ញាធរឃុំ។ ការ​សម្ភាសន៍​ត្រូវបាន​​ធ្វើ​ឡើង​​តាម​កម្រង​សំនួរ​ដែល​មាន​​​លក្ខណៈ​​រៀប​រយ ដោយកំណត់នូវ​ពេល​វេលា ទី​កន្លែង ​ចំនួន​​​​សំណាក​​​​ដែល​​​​​ត្រូវសម្ភាសន៍រួច​ជា​ស្រេច​ និង​មិន​​រៀប​រយ  ដោយមិន​បាន​​កំណត់​​នូវ​ពេលវេលា ទី​កន្លែង  ចំនួន​​សំណាក​ច្បាស់​លាស់ ជា​លក្ខណៈ​​ចៃដន្យ(​មិន​​​បាន​​ព្រៀងទុក) ទៅលើ​សំណាក​ផ្សេង​ៗ​​​​​​ទៀតដែល​មានការ​ពាក់ព័ន្ធ។ ក្នុងនោះដែរ​ការស្រាវជ្រាវនឹងធ្វើការកត់ត្រាទុករាល់​ការ​លើកឡើង ឬជាមតិយោបល់ បានពីការ​សម្ភា​ស​ន៍​ពួក​គាត់(ប្រជា​​ពល​រដ្ឋ​ មេភូមិនិងអាជ្ញាធរឃុំ និងជនដ៏ទៃដែលមានការពាក់ព័ន្ធ)។

ក. ការសម្ភាសន៍ (Interview)

- ការសម្ភាសន៍ស៊ីជម្រៅៈ ការស្រាវជ្រាវ នឹងប្រើវិធីស្រាវជ្រាវនេះ ​ដើម្បីធ្វើការ​ស្រាវ​​​ជ្រាវ​ទាក់​​ទង​​​​ទៅ​នឹង​ស្ថានភាពរបស់​ឃុំ​បុស្បូវ ដែលបានកំពុងអនុវត្តនយោបាយវិមជ្ឈការ ដោយ​ការ​សម្ភាសន៍ទៅលើអ្នក​ដែលមានការពាក់ព័ន្ធ(អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន ប្រជា​ពលរដ្ឋ) ស្ថាន​ភាព​សេដ្ឋ​កិច្ច​ការអប់រំ សង្គមកិច្ច សេវាកកម្មនានា និងបញ្ហា​ដែលមានការ​ពាក់​ព័ន្ធ​មួយចំនួនទៀតដូចជា​សន្តិ​សុខ​ និង​សណ្តាប់​ធ្នាប់ និងយេនឌ័រជាដើម។

ដោយសារតែវិធីសាស្រ្តនេះមានលក្ខណៈខុសពី​ការប្រជុំក្រុមព័ត៌មានសំខាន់ៗនោះ ការ​សម្ភា​ស​ន៍​​​​​​ស៊ីជម្រៅពីបុគ្គលដែលមានការពាក់ព័ន្ធ ដែលទំហំនៃការទទួលព័ត៌មាន មាន​លក្ខណៈ​​ទូលំទូលាយជាងបណ្តាវិធីសាស្រ្តនានា។ ការសម្ភាសន៍​បែប​ស៊ីជម្រៅ គឺជាការ​សម្ភាសន៍​ដោយ​៖​

- ការសម្ភាសន៍មិនបានរៀបគម្រោងទុកជាមុនៈ  បុគ្គលដែល​មានការពាក់ព័ន្ធ​ដែល​ត្រូវ​បាន​​​​​​​​​សម្ភាសន៍ មានសេរីភាពគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបញ្ចេញនូវកង្វល់ និងបញ្ហានានា ឈាន​ឆ្ពោះ​ទៅ​រក​ទិស​ដៅ​នៃ​ការ​ពិភាក្សា។ ដោយការសម្ភាសន៍ត្រូវមានសំនួរផ្តើមទៅលើចំណុច​សំខាន់​ៗ​​​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ហើយការសម្ភាសន៍នេះមិនអាចដាក់ចូលនូវមតិខ្លួនឯង ​(មតិផ្ទាល់​ខ្លួន)​​បានទេ ដោយ​​​សារ​​តែជា​លក្ខណៈ​​​ស្រាវ​ជ្រាវ​ពីគ្នាទៅវិញទៅមក។

- ការសម្ភាសន៍រៀបចំគោលសំខាន់ៗទុកជាមុនៈ  ការសម្ភាសន៍ដែលមានការរៀបចំ បែប​​​នេះវា​មិន​មែន​ជាការរៀបចំជាបញ្ជីសំនួរទេ តែការសម្ភាសន៍នេះ គឺធ្វើឡើងដោយ​ការ​លើក​ឡើង​នូវគ្រោងចំណុចសំខាន់ទៅតាមកាលៈទេសៈជាក់ស្តែង។

- ការសម្ភាសន៍ដោយរៀបចំគ្រោងលំអិតជាមុនៈ  ជាការរៀបចំជាសំនួររួចជា​ស្រេច​ ដោយ​គិត​ពីគម្រោងនៃការពិព័ណ៌នាជាស្រេច។ តាមរយៈការសម្ភាសន៍ដោយលំអិតនេះ ការ​​ស្រាវ​ជ្រាវ​មិនរកត្រឹមតែខ្លឹមសារ និងប្រធានបទសម្ភាសន៍សំខាន់នោះទេ ប៉ុន្តែ​គឺជា​ការ​រកអោយ​ឃើញ​នូវ​អ្វី​(ព័ត៌មាន) ដែលអ្នកឆ្លើយប្រាប់ និងពិព័ណ៌នាប្រាប់។ ​ការ​បង្កើត​​កម្រង​សំនួរ​បែបលំអិត​ទុក​ជា​មុន​ជាការងាររៀបចំជាបញ្ជីសំនួរដោយប្រុងប្រយ័ត្ន និងមាន​ភាព​ច្បាស់លាស់ និងមានទ្រង់ទ្រាយ​ល្អ​ប្រសើរ(រចនាបថ)។

ខ. ការសម្ភាសន៍ពាក់កណ្តាលផ្លូវការ (Semi Structure Interview-SSI)

ការសម្ភាសន៍ពាក់កណ្តាលផ្លូវការ(SSI) ជាការសន្ទនារវាងអ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នក​ភូមិ​ដើម្បី​​​​​ស្វែង​យល់ពីព័ត៌មាន និងស្ថានភាពផ្សេងៗនៃជីវភាពសហគមន៍ ហើយជា​មធ្យោបាយ​សម្ភាសន៍​​តែមួយគត់​ដែលគេអាចប្រើក្នុងការអនុវត្តន៍ PRA/ RRA ជាដើម។

SSI គឺជាការសម្ភាសន៍ម្យ៉ាងដែលអ្នកសម្ភាសន៍ពុំបាច់ត្រៀម​សំនួរទុកជា​មុន តែ​ត្រូវ​​ដឹងពី​ប្រធាន​បទ(Topic) ឬអនុប្រធានបទ(Subtopics) ដែលត្រូវសួរ។ ដោយបង្កើតជាសំនួរ​ភ្លាមៗ​ទៅ​លើចំណុចមួយៗ ​ដែល​ទាក់ទងទៅនឹងប្រធាន ឬអនុប្រធានបទ​រហូតបានទទួល​ព័ត៌មាន​ជាក់​លាក់​។ ការធ្វើបែបនេះគឺជាការសួរបែប PRA សម្រាប់ការសួរ​ដេញ​ដោល​(Probe) ដើម្បីរក​ហេតុ​ផល​​ផ្សេង​ទៀត។

នៅពេលសម្ភាសន៍ត្រូវប្រើប្រធានសំនួរជំនួយទាំង៨(WH Questions)ដើម្បីចោទ​ជា​សំនួរ​​​​​នៅ​ពេល​សម្ភាសន៍៖  អ្វី(What),  អ្នកណា(Who),  របស់អ្នកណា(Whose),​ កន្លែង​ណា​​​​/ទីណា​​(Where)​,  ពេលណា(When),  ហេតុអ្វី(Why),  យ៉ាងដូចម៉េច(How)  និងប៉ុន្មាន​/​​​​​​​​ចំនួនប៉ុន្មាន(How much​/ How many)។​

គ. ការពិភាក្សាក្រុមគោលដៅ (Focus Group Discussion)

វិធីសាស្រ្តនេះ នឹងពិភាក្សាដោយផ្តោតសំខាន់ទៅលើការកំណត់ដ៏ជាក់​លាក់នូវ​ដំណើរ​ការ​នយោបាយវិមជ្ឈការប្រកបដោយជោគជ័យ និងភាពបរាជ័យ ក្នុងការអនុវត្ត​សកម្មភាព​ ដែល​ធ្វើ​​អោយរីកចម្រើននៅមូលដ្ឋាន។ ការពិភាក្សានេះគឺ​ផ្តោត​ទៅលើ​ភាពរាំងស្ទះ ការ​គំរាម​គំហែង ភាពងាយរងគ្រោះ ​ក្នុងសហគមន៍មូលដ្ឋាន​ដែល​ស្ថិត​ក្នុងដែនសមត្ថកិច្ច​រដ្ឋបាល​របស់ឃុំ។

ឃ. ការសង្កេតផ្ទាល់ (Direct/ Field Observation)

ការចុះសង្កេតផ្ទាល់(Direct/ Field Observation) ជាការអង្កេតមើលរបស់អ្នក​​ស្រាវ​ជ្រាវ​ពី​ទិដ្ឋភាពនិងស្ថានភាពពីខាង​ក្រៅ​លើអ្វីដែល​អ្នកនៅមូលដ្ឋាន​(ប្រជាពលរដ្ឋ)​មានឬ​ធ្វើ​។ 

ទិន្នន័យទី២ (Secondary Data)

ទិន្នន័យទី២សំដៅទៅលើទិន្នន័យមានស្រាប់ ជាប្រភពទិន្នន័យដែលបានមក​ពី​ការ​សិក្សា​​​​ប្រមូលផ្តុំរាល់សំណៅជាឯកសារសៀវភៅ   របាយ​ការណ៍ ឬស្ថិតិផ្សេងៗ​ដែល​​ពាក់​​​​​​​ព័ន្ធ​​នឹង​ការ​​​​ស្រាវ​ជ្រាវ។ ប្រភពទិន្នន័យនេះ ឬទិន្នន័យដែលមានស្រាប់​ត្រូវ​បាន​​ប្រមូល​ចេញ​​​ពី​​ ស្ថា​ប័ន ឬអង្គ​ការ ​និងមជ្ឈដ្ឋានសាធារណៈនានា។ ការចងក្រង​នូវ​ទិន្នន័យ​ពីប្រភព​ទិន្ន័យ​ទី២នេះ គឺជា​បច្ច័យ​មួយ ដើម្បីធ្វើអោយខ្លឹមសារ និងសារណាដែល​បានសិក្សាស្រាវជ្រាវ​មាន​ទម្ងន់ ឬមាន​សេចក្តី​​អះអាងច្បាស់លាស់​។ ប្រភព​ទិន្ន​ន័យ​​ទី២​នេះ គឺត្រូវបានប្រមូលពីបណ្តា​ស្ថាប័ន​​រដ្ឋ និង​ឯកជន​​​មួយ​ចំនួនដូចជា​៖

-       បណ្ណាល័យសាកលវិទ្យាល័យមានជ័យ និងបណ្ណាគារឯកជន

-       សាលាឃុំបុស្បូវ/ សាលាស្រុក

-       មន្ទីរផែនការខេត្តបន្ទាយមានជ័យ​ និងមន្ទីរឬស្ថាប័នដែលមានការពាក់ព័ន្ធ

-       ប្រភពប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិច (អ៊ិនធឺណែត)។

-       ឯកសារគតិយុត្តិ (ព្រះរាជក្រឹត្យ អនុក្រិត ប្រកាស...ឬសៀវភៅច្បាប់ជាដើម

-       បណ្តុំសំណៅឯកសារនានា (សៀវភៅ ការសែតទស្សនាវដ្តីព្រឹត្តិបត្រ...)។